Analiza proteina iz fosila otkrila izgled denisovana, izumrlih rođaka modernog čovjeka

Denisovani, izumrla grupa drevnih ljudi koja je živjela u Aziji i nestala prije oko 30.000 godina, dugo je bila poznata gotovo isključivo po DNK — prvi put su identificirani 2010. godine na osnovu genetskog materijala iz prstne kosti pronađene u pećini na Sibiru. Zahvaljujući analizi drevnih proteina, naučnici im sada mogu dodati i lice.

U studiji objavljenoj 21. oktobra u časopisu Nature istraživači su analizirali lobanje sa arheološkog lokaliteta Xujiayao u sjevernoj Kini. Tamošnje kosti i zubi iskopani su još krajem sedamdesetih godina prošlog vijeka, davno prije nego što je nauka uopšte znala da denisovani postoje. Zbog oblika fosila i njihove starosti — između 138.000 i 199.000 godina — u početku su pripisivani neandertalcima ili arhajskom Homo sapiensu.

Ključ napretka je paleoproteomika, proučavanje proteina kostiju i zuba koji u fosilima opstaju duže od DNK. Primijenivši tu metodu na 20 ostataka sa Xujiayaoa, istraživači su utvrdili da svi pripadaju denisovanima. To im je omogućilo da detaljno prouče oblik njihovih lobanja i rekonstruišu izgled.

Analiza je pokazala mješavinu osobina. Kao i Homo erectus, denisovani su imali nisku i široku moždanu duplju te debele kosti lobanje, dok su im neke anatomske karakteristike, posebno pretkutnjaci, sličnije neandertalcima i modernim ljudima. Utvrđene su i osobine jedinstvene za denisovane — zadnji dio lobanje bio je uspravniji i manje zaobljen nego kod neandertalaca i današnjih ljudi.

Istraživači su zatim uporedili fosile sa Xujiayaoa s istočnoazijskim ostacima koje su neki stručnjaci svrstavali u druge vrste, poput Homo juluensisa i Homo longija. Uočene sličnosti, navode autori studije, govore da denisovane ne treba dijeliti u više vrsta, odnosno da većinu arhajskih ljudi kasnog srednjeg pleistocena u istočnoj Aziji treba pripisati denisovanima. To bi značilo da su denisovani bili jedna ljudska loza prilagođena različitim ekološkim zonama širom Azije kroz stotine hiljada godina.

„Još je uvijek moguće da su u istočnoj Aziji u vrijeme denisovana postojale i neke druge loze“, rekla je u imejlu za Live Science koautorica studije Qiaomei Fu, direktorica Laboratorije za drevnu DNK Instituta za paleontologiju kičmenjaka i paleoantropologiju pri Kineskoj akademiji nauka. Chris Stringer, paleoantropolog Londonskog prirodnjačkog muzeja koji nije učestvovao u istraživanju, dodao je za Live Science da je po DNK poznato da su denisovani bili genetski vrlo raznolika grupa koja se rano podijelila u različite populacije te da bi njihova morfološka raznolikost mogla iznenaditi kako uzorak fosila raste.

Na osnovu novih saznanja istraživači su napravili i rekonstrukciju denisovanskog muškarca. Ranija DNK istraživanja sugerirala su da su vjerovatno imali tamnu kožu, smeđu kosu i smeđe oči. Nova rekonstrukcija prikazuje muškarca s niskom i širokom moždanom dupljom natkrivenom tamnom kosom koja se spušta s istaknutog koštanog luka iznad očiju — lice koje podsjeća i na neandertalce i na moderne ljude, ali ostaje posebno i prepoznatljivo.