Bubrežni kamen star 5.300 godina pronađen u grobu muškarca iz bronzanog doba kod Crnog mora

U grobnici na Stavropoljskoj uzvisini na jugozapadu Rusije arheolozi su pronašli kamen u bubregu star oko 5.300 godina, veličine grožđa. Smećkasti predmet promjera oko 2,1 centimetar otkriven je tokom laboratorijske analize nakon iskopavanja kurganske nekropole — drevne stepske grobne tradicije u kojoj se nad grobom nasipao veliki zemljani humak. O nalazu je izvijestio Live Science.

U katakombi ispod humka arheolozi su pronašli skelet muškarca koji je u trenutku smrti imao četrdesetak godina. Pored njegove karlice otkriven je vršak strelice od kremena, dok su istraživači tokom laboratorijske analize, u skupini kostiju šake, zapazili neobičan okrugao predmet s nekoliko izraslina. Pukotina na predmetu otkrila je kristalastu unutrašnjost.

Kako bi utvrdili o čemu se radi, istraživači su primijenili više analitičkih metoda. Analiza rendgenskom fluorescentnošću pokazala je da predmet uglavnom čine kalcijum i fosfor, a rendgenska difrakcija praha identificirala je kristalne strukture u kojima je, uz uobičajene minerale, pronađen i vitlokit — rijetka kalcijumova so poznata po tome što se javlja u bubrežnim, mjehurnim i kamenčićima prostate.

Rezultati su objavljeni 30. septembra u časopisu Archaeological and Anthropological Sciences. „Živio je s hroničnom infekcijom urogenitalnog trakta“, rekla je u e-poruci za Live Science vodeća autorica studije Natalija Berezina, antropologinja s Moskovskog državnog univerziteta Lomonosov. „Nije bio u pitanju kratak epizoda. Posljednje godine njegovog života vjerovatno su obilježili znatni i više-manje stalni bolovi.“

Vitlokit je, objašnjavaju naučnici, usko povezan s bakterijskim infekcijama u ljudskom tijelu, pa je najvjerovatniji zaključak da je kamenu prethodila hronična infekcija. „S obzirom na dostupne dokaze, smatramo da je bubrežni kamen nastao kao posljedica hronične infekcije gornjeg urinarnog trakta najvjerovatnije objašnjenje“, napisali su istraživači. Infekcije urinarnog trakta mogu potaknuti stvaranje bubrežnih kamenaca mijenjajući kiselost mokraće, čime minerali lakše talože.

Istraživači nisu sigurni zašto je muškarac imao urinarne probleme niti da li su oni doprinijeli njegovoj smrti. Kamen se, naime, ponekad može pomjeriti do mjehura, pa nije jasno gdje se tačno nalazio u trenutku smrti. Da je začepio mokraćovod — jednu od dvije cijevi koje povezuju bubrege s mjehurom — mogao je izazvati oticanje bubrega, sekundarnu infekciju ili sepsu, stanja koja su prije otkrića antibiotika često bila smrtonosna. Kao druge mogućnosti navode se bakterijska infekcija prostate ili spolno prenosiva infekcija.

Fizički zahtjevan život na stepi

Oštećenja na skeletu upućuju na fizički zahtjevan život. Muškarac je bio dobro muskulozan, ali je bolovao od degenerativne bolesti zglobova na kičmi, ramenima, kukovima, šakama i stopalima, a imao je i niz zaraslih prijeloma na desnom ramenu, rebrima i podlaktici.

„To su bili ljudi koji su radili sa stokom i teškim kolima na otvorenoj stepi“, istakla je Berezina. „Povrede koje iz toga proizlaze upravo su povrede koje nalazimo.“ U ranijoj studiji na obližnjoj nekropoli Berezina i kolege pronašli su skelet muškarca kojeg je, nekoliko godina prije smrti, pregazilo kola. „U odnosu na to, četiri zarasla prijeloma kod našeg muškarca izgledaju neupadljivo“, dodala je.

Kamen u urinarnom traktu, međutim, bio bi mu život učinio teškim, primjećuju istraživači. „Ova osoba patila je od bolne i iscrpljujuće hronične infekcije urogenitalnog trakta, stanja koje bi znatno utjecalo na njen kvalitet života“, zaključili su.