Eksperimentalno antitijelo zadržalo virus sličan HIV-u u remisiji četiri godine kod majmuna

Virolog Jesse Deere i imunolog Dennis Hartigan-O'Connor testirali su na mladuncima majmuna eksperimentalno antitijelo koje bi moglo smanjiti skrovita skrovišta virusa u tijelu — ključni razlog zbog kojeg se HIV vraća nakon prekida terapije. Rezultate istraživanja, objavljene u časopisu Nature Microbiology, potpisuje tim u koji su uključeni.

Kako virus bježi od lijekova

HIV se može povući, ali ne i napustiti tijelo. Sakriven u imunim ćelijama, preživljava terapiju i ponovo se razmnožava čim lijekovi prestanu. Ćelije koje miruju bez proizvodnje novog virusa formiraju takozvani latentni rezervoar, koji antivirusni lijekovi ne mogu očistiti, a imunološki sistem ih teško prepoznaje jer nema virusnih proteina koji bi ih odalo. Važnost smanjenja virusnih rezervoara potvrđuju i rijetki slučajevi trajne remisije HIV-a nakon transplantacija matičnih ćelija izvedenih radi liječenja raka.

Testirano antitijelo vezuje se za dva proteina: CCR5, površinski protein koji HIV i SIV, virus srodan HIV-u, koriste da uđu u ćeliju, te CD3, proteinski kompleks na T ćelijama. Tako se T ćelije usmjeravaju da napadaju ćelije koje nose CCR5 — uključujući one koje možda kriju virus i one koje bi mogle biti inficirane kasnije. Prednost pristupa je što ne zahtijeva prepoznavanje svake pojedinačne zaražene ćelije.

Eksperiment na 25 mladunaca

Tim je izložio SIV-u 25 novorođenih rezus majmuna, od kojih se 20 inficiralo. Sedmicu dana nakon infekcije započelo je antivirusno liječenje. Životinje su, prije izlaganja virusu, nasumično podijeljene u tri grupe: prva je primala samo lijekove, druga je uz lijekove dobila jednu dozu eksperimentalnog CCR5/CD3 antitijela, a treća drugo antitijelo usmjereno na površinski protein CD4. Antitijela su data dva dana nakon početka antivirusne terapije, koja je trajala 18 sedmica, a zatim je prekinuta kako bi se vidjelo hoće li se virus vratiti.

U svih životinja liječenih samo lijekovima virus se vratio u krvi u roku od sedmice. U grupi s antitijelom usmjerenim na CD4 povratak virusa zabilježen je kod šest od osam životinja u roku od sedam dana, dok je jedna ostala bez detektabilnog virusa do kraja praćenja.

Neke životinje iz grupe s CCR5/CD3 antitijelom ostale su u remisiji znatno duže. Kod četiri životinje virus nije otkrivan duže od tri mjeseca: kod dvije vratio se nakon 97, odnosno 173 dana, treća nije imala povratak do završetka praćenja na oko 29 sedmica, a četvrta — životinja s najdužim praćenjem — ostala je bez detektabilnog virusa punih četiri godine.

Da li je rezervoar zaista smanjen

Produženo odsustvo detektabilnog virusa nakon prekida terapije naziva se remisija, ali ono samo po sebi ne dokazuje da je infekcija potpuno izliječena. Zato su istraživači kod tri životinje sa održivom remisijom — dvije s CCR5/CD3 antitijelom i jedne s CD4 antitijelom — proveli dodatne testove. Privremeno su iscrpili CD8 T ćelije, koje pomažu u kontroli virusnih infekcija: ako bi one suzbijale preživjelu infekciju, oslabljena odbrana mogla bi dozvoliti povrat virusa. Do povratka nije došlo.

U uzorcima tkiva tih životinja nije nađen genetski materijal virusa, a pokušaji da se iz ćelija limfnih čvorova izoluju infektivni virus nisu uspjeli. Sve to ukazuje na značajno smanjenje virusnog rezervoara. Ipak, jedan uzorak majmuna praćenog četiri godine pokazao je vrlo slabašan signal moguće virusne RNK, pri čemu istraživači nisu mogli sa sigurnošću isključiti kontaminaciju. Virusna DNK nije otkrivena, niti se virus vratio u krvi.

Ograničenja istraživanja

Studija je bila mala, a liječenje je započeto ubrzo nakon infekcije. Mladunci majmuna odabrani su dijelom i zato što brzo obnavljaju imune ćelije, pa nije poznato bi li pristup jednako djelovao kod odraslih ili kod dugotrajnih infekcija. Antitijelo, naime, cilja i nezaražene imune ćelije. Životinje su uglavnom dobro podnijele liječenje, uz blage reakcije koje su se povukle u roku od nekoliko sati, ali istraživači moraju ispitati eventualne posljedice po odbranu od drugih infekcija.

„Naša studija pokazuje da ciljanje ćelija koje eksprimiraju CCR5 pomoću imunološkog sistema domaćina može biti iznenađujuće efikasan put do izlječenja HIV-a, barem kod novorođenčadi koja se mogu liječiti ubrzo nakon infekcije“, zaključuju autori studije. Pristup nije testiran na ljudima, pa istraživači još moraju utvrditi njegovu efikasnost i sigurnost.