Eksplozija rakete Blue Origin proizvela zvučne talase koji su prešli više od 1.600 kilometara

Kada je 29. maja ove godine raketa New Glenn kompanije Blue Origin eksplodirala tokom statičkog testa na kosmodromu Cape Canaveral na Floridi, niko nije povrijeđen, ali posljedice su bile dalekosežnije nego što se činilo. Nova studija pokazala je da je eksplozija proizvela zvučne talase koji su putovali više od 1.000 milja, odnosno oko 1.600 kilometara kroz teritoriju Sjedinjenih Država.

Istraživanje je objavljeno 12. avgusta u časopisu The Seismic Record. Naučnici su analizirali podatke sa specijalizovanih stanica za praćenje infrazvuka — ultra-niskofrekventnog zvuka ispod praga ljudskog sluha. Najmanje 36 stanica registrovalo je signal koji se poklapao s trenutkom eksplozije, a najudaljenija se nalazila u sjeveroistočnom Teksasu, na oko 1.684 kilometra od mjesta događaja.

Snaga uporediva s Černobilom

Na osnovu frekvencije i udaljenosti koju su zvučni talasi prešli, istraživači su procijenili da je eksplozija imala snagu ekvivalentnu 0,131 kilotoni (144 američke tone) TNT-a. Prema studiji iz 2009. godine, to je nešto više od početne eksplozije koja je uništila nuklearni reaktor u Černobilu 1986. godine.

Tim naučnika također je izračunao koliko je goriva rakete potrošeno u samoj eksploziji. Iako tačna količina goriva u pojačivaču nije poznata, procjenjuju da je između 3% i 6% kriogenog pogonskog goriva izgorjelo u početnom trenutku. To može djelovati malo s obzirom na veličinu vatrene lopte, ali je u očekivanom rasponu, navode istraživači.

„U velikoj nesreći s pogonskim gorivom, gorivo i oksidator se ne moraju nužno pomiješati i reagovati odjednom", objasnila je Elizabeth Silber, fizičarka i planetarna naučnica iz Nacionalnih laboratorija Sandia u Albuquerqueu, koja je prva autorica studije. „Dio materijala može doprinijeti početnoj eksploziji, dok drugi dio može sagorijevati postepeno u vatrenoj lopti i oblaku."

Raketa New Glenn i posljedice eksplozije

New Glenn je najveća i najsnažnija komercijalna raketa kompanije Blue Origin. Visoka je 98 metara, otprilike koliko i NASA-in Space Launch System, i dizajnirana je da konkuriše raketama Starship kompanije SpaceX. Raketa je tri puta letjela u svemir: prvi put u januaru 2025, zatim u novembru iste godine kada je lansirala par NASA-inih letjelica prema Marsu, te u aprilu ove godine, kada je dostigla svemir ali nije uspjela postaviti veliki komunikacioni satelit u orbitu. Tokom drugog lansiranja, Blue Origin je uspješno vratio pojačivač na Zemlju, čime je postala druga kompanija koja je to postigla, nakon SpaceX-a.

Do kobne eksplozije došlo je 29. maja tokom statičkog testa na Cape Canaveral Space Force Station, neposredno prije planiranog četvrtog lansiranja. Pojačivač je eksplodirao bez upozorenja, izbacivši zapaljene komade u zrak uz ogromni oblak dima koji je nakratko osvijetlio noćno nebo. Hiljade lokalnih stanovnika prijavilo je da su čule snažnu tutnjavu, a udarni talas osjetio se do 217 kilometara od lansirne rampe, prema ranijim izvještajima.

Blue Origin je 5. avgusta saopštio da je neispravan ventil za kiseonik vjerovatno uzrokovao eksploziju. Kompanija od tada nije pokušala lansirati drugu raketu New Glenn. Šteta na lansirnoj rampi mogla bi zahtijevati najmanje godinu dana popravke, što ne utiče samo na planove Blue Origina nego bi moglo odgoditi i NASA-inu predloženu bazu na Mjesecu, za čiju izgradnju bi New Glenn trebao lansirati neke od komponenti.

Istraživači smatraju da je infrazvuk nedovoljno korišten, ali potencijalno vrijedan alat za praćenje svemirskih nesreća i drugih velikih energetskih događaja. Kako je navela Silber, ova eksplozija pružila je „veoma rijetku priliku za proučavanje velikog stvarnog energetskog događaja" u detaljima.