Hubble je snimio galaksiju NGC 4698 čije se središte ponaša drugačije od ostatka diska

Teleskop Hubble, u okviru saradnje NASA i ESA, usmjerio je objektiv ka galaksiji NGC 4698 — spiralnom sistemu udaljenom približno 55 miliona svjetlosnih godina, smještenom u sazviježđu Djevica. Ona pripada skupu Djevice, najbližem velikom skupu galaksija međusobno vezanim gravitacijom, čiji broj članova prelazi hiljadu. Iako bi na prvi pogled mogla proći kao jedna od bezbroj rotirajućih galaksija sličnih Mliječnom putu, detaljniji pogled otkriva da se NGC 4698 izdvaja po nekoliko osobina.

Krakovi koji izbjegavaju središte

U tipičnih spiralnih galaksija krakovi se pružaju duboko prema jezgru. NGC 4698 pravi izuzetak: njeni krakovi, obilježeni tamnim nakupinama prašine i sjajnim plavim zvjezdanim grupama, jasno se vide jedino u spoljnim regijama diska, gdje formiraju nešto poput prstena oko svijetle srži galaksije. U samom središtu vlada izduženo galaktičko ispupčenje, čija blaga, bjeličasta svjetlost potiče od starijih, manjih i hladnijih zvijezda — suprotno masivnim plavim divovima na obodu diska.

Te gusto naslagane središnje zvijezde kruže oko supermasivne crne rupe čija masa iznosi više miliona Sunčevih. Prema podacima ESA/Hubble, postoje indicije da crna rupa nije mirna — aktivno raste, zahvatajući gas gravitacionim privlačenjem.

Ispupčenje pod pravim uglom

Ključna anomalija NGC 4698 je orijentacija njenog ispupčenja: umjesto da se uklapa u ravan diska, ono se proteza pod pravim uglom prema njemu, a NGC 4698 je jedna od svega parice poznatih spiralnih galaksija s takvim rasporedom. Na Hubbleovom snimku to izduženje jedva uhvatljivo — duhoviti odsjaj nazire se iznad i ispod prašnjavog diska. Ne podudara se ni kretanje materije: gas i zvijezde u unutrašnjosti rotiraju okomito na preostali dio diska.

Objašnjenje ove nesinhronizovanosti astronomi traže izvan same galaksije. Pretpostavka je da je NGC 4698 u granice sustav povukla gas spolja, te se taj materijal potom kondenzovao u unutrašnji disk gasa i zvijezda orijentisan pod nagibom u odnosu na glavni disk. U prilog tezi o davnom manjem sudaru s drugom galaksijom idu i zapažanja kratkog "repa" vodika koji viri s jedne strane NGC 4698.

Šira istraživanja skupa Djevice

Snimak je nastao iz podataka jednog posmatračkog programa čiji je fokus upravo na galaksijama skupa Djevice. Istraživači tim podatkom proučavaju i sitne strukture — pojedinačna zvjezdana jata i magline — i ukupnu sliku: na koji način boravak galaksije unutar gustog skupa oblikuje njenu evoluciju i sposobnost da rađa nove zvijezde.