Ispiranje nosa tokom sezone smoga: pomoć, ali ne i zaštita

Sa prvim hladnijim danima Sarajevo i mnogi drugi gradovi Bosne i Hercegovine ponovo se suočavaju sa zagađenim zrakom. Razgovor o štetnosti smoga najčešće se veže uz pluća i srce, dok nos — jedna od prvih prirodnih barijera organizma — često ostaje zanemaren.

Smog nosi lebdeće čestice PM10 i PM2,5, čađ, prašinu i gasove iritativne za disajne puteve. Dok veće čestice pri udisanju ostaju na nosnoj sluznici, najfinije dopiru sve do pluća. Sluz i sitne trepetljike čine prirodni odbrambeni sistem nosa koji zadržava i izbacuje nečistoće, ali produžena izloženost zagađenju ipak dovodi do iritacije, suvoće i pojačanog lučenja sluzi.

Šta kaže Cleveland Clinic

Prema podacima američke klinike Cleveland Clinic, ispiranje nosa fiziološkom otopinom pomaže u izbacivanju sluzi, alergena i drugih nečistoća iz nosnih prolaza. Riječ je o pomoćnoj mjeri kod začepljenog nosa, alergijskog rinitisa i sinusnih tegoba — olakšava uklanjanje guste sluzi, smanjuje osjećaj suvoće i popravlja osjećaj prohodnosti nosa. To, međutim, ne znači da ispiranje štiti od posljedica udisanja zagađenog zraka.

O mogućim blagodatima ove metode govori se i u naučnom pregledu iz 2026. godine, objavljenom u časopisu ERJ Open Research u okviru Evropskog respiratornog društva. Autori smatraju da ispiranjem možemo ukloniti dio čestica zadržanih u nosu, ali ističu da kliničkih dokaza o njenoj djelotvornosti nakon izloženosti visokim koncentracijama zagađujućih materija još nema. Fiziološko objašnjenje postoji, ali ispiranje nosa ne treba prikazivati kao naučno potvrđenu zaštitu od smoga.

Zašto je nosna higijena važna kod djece

Djeca su među najosjetljivijima na zagađeni zrak — njihovi disajni putevi su još u razvoju, a u odnosu na tjelesnu masu udišu više zraka nego odrasli. Smog kod njih može pogoršati astmu, izazvati nadražaj disajnih puteva i doprinijeti respiratornim tegobama. Za ublažavanje suvoće i začepljenosti nosa kod djece koriste se fiziološke kapi ili sprejevi primjereni uzrastu. Dokaza da redovno ispiranje tokom smoga smanjuje broj bronhitisa, virusnih infekcija ili drugih respiratornih bolesti, ipak nema.

Koliko često ispirati nos

Univerzalna preporuka po kojoj bi svi tokom sezone smoga svakodnevno ispirali nos ne postoji. Odraslima koji pate od suvoće, iritacije ili začepljenja nosa ova se pomoćna mjera može razmotriti, naročito nakon boravka u prašnjavim i zagađenim sredinama. Koliko će se često primjenjivati zavisi od svake osobe i njene podnošljivosti, jer pretjerivanje kod nekih dodatno nadražuje sluznicu. Za najmlađe su bolji nježni preparati u obliku kapi ili spreja, uz primjenu prilagođenu uzrastu.

Američka FDA i CDC upozoravaju da voda za ispiranje nosa mora biti zdravstveno ispravna. Uređaje koji koriste veće količine tečnosti treba puniti isključivo sterilnom, destiliranom ili prokuhanom i ohlađenom vodom — voda iz slavine nosi rizik zbog mogućih mikroorganizama. Sami uređaji, dodaju, zahtijevaju redovno čišćenje i pravilno održavanje.

Ispiranje može ublažiti lokalne tegobe, ali ne uklanja čestice koje su već stigle do pluća niti poništava njihove posljedice po zdravlje. Zato se u danima s visokim koncentracijama zagađujućih materija preporučuje praćenje kvaliteta zraka, kraći boravak napolju, izbjegavanje napornih aktivnosti u zagađenoj sredini i po potrebi nošenje odgovarajućih maski. U zatvorenim prostorima koncentraciju lebdećih čestica mogu smanjiti kvalitetni pročišćivači zraka s odgovarajućim filterima.

Čist nos može olakšati disanje, ali najvažnija zaštita zdravlja i dalje je smanjenje izloženosti zagađenom zraku.