Krater od udara asteroida koji je uništio dinosaure mogao je biti pun života

Prije oko 66 miliona godina asteroid Chicxulub pogodio je Zemlju na području današnjeg poluostrva Yucatán, podigao cunamije i prosuo vruće ostatke koji su završili sa ne-ptičjim dinosaurima i velikim brojem drugih vrsta. Ali udar nije ostavio samo razaranje. Na dnu okeana stvoreno je toliko topline da je nastao hidrotermalni sistem koji je, pokazuje novo istraživanje, živio punih osam miliona godina — i možda bio dom mnogim oblicima života.

Slika je bila djelimično pogrešna

Uzorke stijena iz zone udara, izvađene bušenjem 2016. godine, ponovo je proučio tim geologinje i planetarne naučnice Annemarie Pickersgill sa SUERC Centra za izotopske nauke Univerziteta u Glasgowu. Njihovi nalazi, objavljeni u časopisu Communications Earth & Environment, mijenjaju dosadašnju predstavu: smatralo se da je hidrotermalni sistem radio oko dva miliona godina, ali nova analiza pokazala je da je postojao najmanje četiri puta duže, u dubinama ispod Yucatána — te da je i njegov obim bio veći nego što se mislilo.

Snaga udara osjetila se i duboko ispod površine. Podzemne promjene zahvatile su slojeve do 35 kilometara u dubinu, a dio stijena se otopio u ogromnim količinama. Kada je morska voda ušla u te stijene, one su postale porozne, a u te se pore ubacila vrela voda — tako je rođen hidrotermalni sistem. Takvo ognjište usred ledenih dubina moglo je postati utočište za mikroorganizme i druge oblike života kojima je opstanak inače bio ugrožen.

„Duži periodi hidrotermalne aktivnosti stvaraju produžene prozore mogućnosti da se odigraju prebiotičke hemijske reakcije, da se razvije život i da mikroorganizmi napreduju i šire izvan tačke svog porijekla”, izjavila je Pickersgill.

Sat star u stijeni

Kako bi odredila koliko je sistem funkcionisao, Pickersgill je sa lokacije izvukla uzorke bušeći kilometar u dubinu, a potom izvršila radioizotopska mjerenja na feldspatu. U feldspatu se nalazi kalij, a vrijeme njegovog raspada u argon otkriva starost stijene — istom metodom datiraju se lunarni uzorci i vulkanske formacije. Pošto argon napušta rastopljenu stijenu, njegovo prisustvo pokazuje tačku kada se stijena očvrsnula.

Nivoi argona otkrili su da je sistem ostao topao od udara, prije 66 miliona godina, sve do prije 58 miliona godina. Simulacije su dale usaglašenu sliku: hlađenje na 90 stepeni Celzijusa na dubini od jednog kilometra trajalo je između 1,5 i 2,3 miliona godina, a ispod 50 stepeni — još uvijek dovoljno toplo za mikro-kolonije — čak do pet miliona godina. Šest miliona godina nakon udara protok tople vode oslabio je, a osmog miliona godine potpuno je prestao. Ovi rezultati poklapaju se s isotope utvrđenom starošću stijena.

Uslovi naseljivi, ali da li naseljeni?

Slični hidrotermalni sistemi nakon drugih udara rasprostranjeni su širom planete i zahvaljujuću toplini i hranjivim tvarima smatraju se naseljivim. Ipak, tragove života u njima izuzetno je teško pronaći: mikrobi su zabilježeni u samo osam od 70 podvodnih kratera koji imaju hidrotermalnu aktivnost.

Tim se prije svega pitao može li udar Chicxulub stvoriti uslove pogodne za život, pa su analizom uzoraka tražili kada je vjerovatnoća naseljivosti bila najveća. Istraživanje, međutim, ne odgovara na pitanje da li je taj sistem u krateru zaista bio naseljen. Ono mjeri koliko dugo su temperature i ostali uslovi ostali privlačni za organizme — jer šta duže takvi uslovi traju, to imaju više vremena da se oko hidrotermalnog otvora stvore kolonije. S osam miliona godina topline i hranjivih tvari na raspolaganju, život je u krateru Chicxulub imao više nego dovoljno prilika.

„Chicxulub je još uvijek relativno mali u poređenju sa udarnim bazenima koji se očekuju na ranoj Zemlji i koji su uočeni na drugim planetarnim tijelima”, rekla je Pickersgill. „Stoga je moguće da su ovi veći udari mogli stvoriti još dugotrajnije hidrotermalne sisteme i, dakle, da su bili u stanju održavati temperature i protok tečnosti potrebne za naseljive uslove najmanje nekoliko miliona godina.”