Misteriozna smrt više od 300 mladunaca južnog pravog kita u Argentini zabrinula naučnike

Na obali poluostrva Valdés, u argentinskoj provinciji Chubut na sjeveru Patagonije, od juna je uginulo više od 300 mladunaca južnog pravog kita (Eubalaena australis). Naučnici događaj označavaju kao „izuzetno" masovno ugibanje: preliminarne brojke već su daleko iznad godišnjeg rekorda iz 2012, kada je stradalo 113 mladunaca — najveći broj ikada zabilježen za ovu vrstu.

Sezona parenja traje od juna do decembra, a upravo njenom početku pripada prvi nalaz uginulih mladunaca na obalama poluostrva. U normalnim okolnostima tokom jedne godine ugine 20 do 30 posto mladunaca iz neke kohorte, i to iz različitih razloga, među kojima su i infekcije — ali ovogodišnji gubici te okvire su daleko premašili.

Rekordan pad usred sezone

Prebrojavanje koje je u septembru sprovela Laboratorija za morske sisare Centra za proučavanje morskih sistema (CESIMAR) utvrdilo je 409 mladunaca u okviru ukupno 1.375 južnih pravih kitova. S obzirom na to da je do sada evidentirano više od 300 uginućih, udeo stradalih mladunaca je izuzetan. Konačne podatke treba da objavi Program za praćenje zdravlja južnog pravog kita.

Laboratorijske analize uzoraka prikupljenih ove godine potvrdile su prisustvo patogene bakterije Erysipelothrix rhusiopathiae, saopštili su ekološki zvaničnici provincije Chubut. Bakterija je kod ovih kitova prvi put otkrivena 2013, no ono što naučnike muči jest to što ne mogu utvrditi šta se ove sezone promijenilo da infekcija poprime takve razmjere.

Erizipel kao uzrok smrti

„Uzorci su poslani na analizu ranije nego što je to uobičajeno, jer nas ovako visoka smrtnost zabrinjava", objasnio je Víctor Fratto, direktor Programa za spašavanje domaće divlje faune i saradnik programa za praćenje kitova, te dodao: „Ono što ti uzorci pokazuju je da su mladunci uginuli od erizipela."

Riječ je o bakterijskoj infekciji kože koja u najtežim slučajevima prelazi u sistemsku bolest — širi se krvotokom, oštećuje vitalne organe i može završiti smrću. Kod zaraženih životinja, često putem rane, javljaju se prepoznatljive lezije na koži romboidnog ili pravougaonog oblika, posljedica oštećenja krvnih sudova.

E. rhusiopathiae nije specifična za kitove: živi u morskom okruženju i kod mnogih drugih vrsta, od riba i rakova do ptica, a svinje su joj jedan od prirodnih rezervoara. Njeno prisustvo, međutim, ne znači automatski i bolest. „To je sveprisutna i oportunistička bakterija", kazala je Carla Fiorito, istraživačica CESIMAR-a koja je bakteriju kod ovih kitova i ranije identifikovala. (Bolest istog naziva kod ljudi ima drugačiji uzročnik — streptokoke grupe A — iako i ljudi mogu oboljeti od oblika izazvanog bakterijom E. rhusiopathiae.)

O upravo toj bakteriji kod kitova, ipak, znanost ima još mnogo neodgovorenih pitanja. „Ne znamo mnogo o samoj bakteriji; ne znamo koji serotipovi su prisutni kod kitova, ni koliko je česta kod zdravih životinja ili drugih vrsta", rekla je Fiorito, dodavši da nedostaju i podaci o okruženju.

Galebovi u fokusu istrage

Mladunci su posebno ugroženi jer im imuni sistem tek sazrijeva i jer borave na površini duže od odraslih — što ih čini lakšom metom galebova koji mogu prenositi bolest. „Radna hipoteza je da je galeb vektor: kljuvanje stvara rane na leđima i omogućava bakterijama da uđu", naveo je Fratto, dodajući da se bakterije možda već nalaze na koži ili da ih na kljunu nosi galeb koji je ranije kljuvao zaraženog kita.

Napade kelp galebova (Larus dominicanus) na ove kitove na poluostrvu Valdés prvi put su primijetili sedamdesetih godina prošlog vijeka, kada je u zalivu San José u Patagoniji kljuvalo svega nekoliko ptica, ispričao je za Live Science Ricardo Bastida, biolog mora i profesor emeritus Nacionalnog univerziteta Mar del Plata koji te kitove proučava više od četiri decenije. Prema njegovim riječima, ptice su počele hraniti se i leševima nasukanih kitova, a njihove su populacije rasle i osnivale nove kolonije za gniježđenje, dijelom i zahvaljujući hrani dostupnoj kroz ribolovne aktivnosti i odbačeni ulov. Napadi, međutim, sama po seba ne objašnjavaju ovogodišnju katastrofu — dešavaju se decenijama, a galebovi su normalan dio ekosistema.

Fratto je najavio da će se od galebova uzimati brisevi radi provjere prisustva bakterije E. rhusiopathiae, te da rezultati mogu poslužiti pri izradi strategije upravljanja ovom vrstom. Diego Rodríguez, biolog mora s Nacionalnog univerziteta Mar del Plata, smatra da istraživanje ne smije ostati samo na mrtvim mladuncima.

Istraživači podvlače da odgovor treba pronaći što prije — kako bi se razumjela promjenjiva prijetnja po vrstu, rizik za širi ekosistem i ljude, te načini na koje se tom izazovu može odgovoriti. „Borba između živih organizama i patogena je stalna", rekla je Fiorito. „Ali da bi se ovo sada desilo, moralo je doći do pomaka u ravnoteži između uzro"