NASA-in teleskop Roman poslao prvu probnu sliku: stvari izgledaju kao neonsko zeleni prstenovi

NASA-in svemirski teleskop Nancy Grace Roman prvi put je aktivirao svoj snažni infracrveni fotoaparat od 300 megapiksela i poslao prvu probnu fotografiju s tog instrumenta. Na snimci se nazire na stotine zvijezda, ali umjesto tačkastih izvora one se prikazuju kao jarkozelene petlje — razlog je što optika instrumenta, nazvanog Wide Field Instrument (WFI), još nije u potpunosti podešena.

Svemirska letjelica se trenutno nalazi usred višemjesečne faze puštanja u rad, u kojoj stručnjaci iz NASA-e provjeravaju i kalibriraju pojedinačne instrumente. Na svom putu od milion milja, odnosno 1,6 miliona kilometara, teleskop upravo prilazi Lagrangeovoj tački L2 — orbitalnoj tački u kojoj se gravitacijski utjecaji Zemlje i Sunca međusobno izjednačavaju i drže svemirsku letjelicu u stabilnom položaju, zajedno s James Webb teleskopom i drugim naučnim misijama.

Saopštenje NASA-e potvrđuje da svi sistemi zasad funkcionišu bez problema. „After years of effort to build and test the instrument on the ground, we now have confirmation that it is operational in space. This is a huge milestone," izjavio je Josh Schlieder, glavni naučnik za WFI u NASA-inom Goddard Space Flight Center u Marylandu, dodajući da, iako posla ne manjka, tim „na putu ka prevratnoj nauci".

Razlog snage ovog teleskopa krije se u nizu valovito poredanih kvadrata vidljivih na testnoj fotografiji: svaki od njih odgovara jednom od 18 detektora koji pretvaraju svjetlosne fotone iz dalekih dijelova svemira u električne signale. Očekuje se da će Roman svakodnevno prenositi prema Zemlji oko 1,4 terabajta podataka — toliko koliko iznosi pet do deset kapaciteta prosječnog pametnog telefona.

Tokom 2027. godine teleskop bi trebalo početi slati prve potpune naučne snimke. One će dostizati oštrinu fotografija s Habl teleskopa, s tom razlikom što će pojedinačni kadar Romana obuhvatati stotinu puta šire područje neba. Astronomi od njega očekuju odgovore na velika pitanja struke: sistematsko posmatranje dalekih galaksija omogućiće otkrivanje dotad nepoznatih objekata i preciznije računanje brzine širenja svemira, a time možda i novi uvid u prirodu tamne energije.

Roman će učestvovati i u traženju svjetova van Sunčevog sistema. Njegov koronagraf — instrument koji je NASA testirala tokom ove sedmice s uspjehom — sposoban je prigušiti odsjaj matičnih zvijezda, čime postaje moguće direktno posmatranje egzoplaneta. Takva istraživanja mogla bi broj poznatih stranih planeta podići sa sadašnjih više od 6.000 na preko 100.000 do isteka planirane misije od deset godina.

Usput, ta bi se misija mogla znatno produžiti. Kako navodi NASA, uspješno manevrisanje motorima u kombinaciji s gorivom koje je dodano pri lansiranju daje teleskopu dovoljno resursa za 22 godine rada umjesto prvobitnih 10. Kao i Hubble, koji je premašio sve početne procjene svog vijeka trajanja, i Roman bi mogao opskrbljivati nauku podacima tokom više decenija.