Oko Saturnovog južnog pola pojavio se misteriozni oblik s deset strana

Novi atmosferski fenomen na Saturnu iznenadio je planetarne naučnike — oko južnog pola prstenaste planete uočen je pravilni desetougaonik, geometrijski oblik s deset strana koji do sada nikada nije zabilježen na tom dijelu gasovitog giganta. Otkriće je opisano u nedavno objavljenoj naučnoj studiji.

Sve je počelo 2024. godine, kada su vodeći autor studije Agustín Sánchez-Lavega, planetarni naučnik s Univerziteta Baskije u Španiji, i dvojica amatera astronoma — Trevor Barry i Jean-Paul Oger — primijetili jedva vidljiv valovit pojas na snimcima južnog pola Saturna. Koristili su podatke pohranjene u Planetary Virtual Observatory Laboratory, bazi koja prikuplja snimke planeta Sunčevog sistema napravljene sa Zemlje.

Naredne godine prikupljeni su dodatni dokazi, a konačnu potvrdu da se zaista radi o desetougaonoj strukturi dali su snimci svemirskog teleskopa Hubble, navodi se u saopštenju Evropske svemirske agencije. Naknadnom analizom utvrđeno je da je Hubble zabilježio taj oblik još 2023. godine, ali ga tada niko nije prepoznao.

Nastao u periodu bez posmatranja

Naučnici ne mogu precizno odrediti kada se desetougaonik formirao. Posljednja sonda koja je kružila oko Saturna bila je Cassini, čija je misija završena 2017. godine, a zbog nagiba planetine ose južni pol nije bio vidljiv sa Zemlje između 2012. i 2023. godine. Stoga istraživači pretpostavljaju da je struktura nastala negdje između 2017. i 2023.

Desetougaoni val dovoljno je debeo da se proteže kroz više slojeva atmosfere, što ukazuje da nije riječ samo o oblačnoj formaciji na površinskom nivou. Wanying Kang, planetarna naučnica s MIT-a koja nije učestvovala u studiji, ističe da je upravo ugaoni oblik — umjesto glatkog kruga — ono što je posebno zanimljivo. To bi moglo otkriti nešto novo o dubljim slojevima Saturnove atmosfere, dodaje.

Saturn i geometrija — priča stara četiri decenije

Ovo nije prvi put da se na Saturnu pojavljuje pravilni geometrijski oblik. Prije više od 40 godina, sonde Voyager otkrile su šestougaono mlazno strujanje oko sjevernog pola planete koje postoji i danas. Sánchez-Lavega kaže da ovo otkriće pokazuje da „jedinstveni šestougaonik nije tako neobičan kako smo mislili".

Ipak, između dva oblika postoje razlike. Amy Simon, viša naučnica za planetarne atmosfere pri NASA-i i koautorica studije, navodi da je sjeverni šestougaonik nešto manji. Formacija na južnom polu, s druge strane, očigledno jača, što naučnicima pruža rijetku priliku da prate razvoj jednog gigantskog atmosferskog obrasca, objašnjava Simon.

Što se tiče najočiglednije razlike — broja strana — Sánchez-Lavega navodi da bi to moglo biti povezano s razlikom u geografskoj širini, strukturom vjetrova u pozadini ili čak prisustvom vrtloga visokog pritiska na obližnjim geografskim širinama.

Na Saturnu jedan dan traje samo 10,7 sati, ali godina na ovom gasovitom gigantu jednaka je 29,4 zemaljske godine. Velika veličina planete i brza rotacija pogoduju nastanku mlaznih strujanja u kojima se pojavljuju ovakve strukture.