Rovčice zimi povećavaju njuške i smanjuju mozak kako bi preživjele hladnoću

Rovčice su poznate po neobičnoj sposobnosti da tokom zime smanje mozak i druge dijelove tijela, ponekad i za više od 20 posto, te da ih ponovo izrastu u proljeće. Ova pojava, poznata kao Dehnelova pojava, prvi put je opisana 1949. godine od strane poljskog biologa Augusta Dehnela i smatra se da pomaže malim sisarima da prežive oštre zimske uslove.

Sada su istraživači otkrili da jedna vrsta ide korak dalje. U studiji objavljenoj 19. avgusta u časopisu Proceedings of the Royal Society B, tim naučnika izvještava da dugonokta rovčica, osim smanjivanja moždane kutije, istovremeno privremeno povećava veličinu njuške — pojava koju su nazvali "obrnuta Dehnelova pojava".

Analiza 136 lobanja

Yugo Ikeda, mamolog na japanskom Univerzitetu Toyo, i njegovi kolege ispitali su 136 lobanja dugonoktih rovčica prikupljenih između 1948. i 1988. godine na Hokaidu, najsjevernijem od glavnih japanskih ostrva. Svi uzorci čuvani su u Botaničkom vrtu Univerziteta Hokaido. Uzorci su pokrivali svaki mjesec kratkog životnog vijeka ove životinje, koji je kraći od dvije godine, jer istraživači nisu mogli proučavati žive rovčice.

Ikeda je za Guardian objasnio da je ponavljano mjerenje struktura lobanje kod živih rovčica u divljini, bez ikakve štete po životinje, u praksi neizvodivo.

Neočekivani rezultati

Analizom 16 svojstava lobanja tokom starenja životinja, istraživači su potvrdili očekivano zimsko smanjenje moždane kutije i proljetni ponovni rast. Međutim, podaci su otkrili i nešto neočekivano: njuške rovčica prikupljenih zimi bile su 7 posto više i 6 posto šire u odnosu na one prikupljene u proljeće.

Ikeda je za Science News rekao da su tokom analize podataka uočili nepodudarnost, a da su ih rezultati sasvim iznenadili — na pozitivan način.

Zašto se njuška povećava?

Tim je ponudio nekoliko mogućih objašnjenja. Veća njuška mogla bi proširiti prehrambene opcije zimi povećanjem snage zagriza, omogućavajući rovčicama da se hrane tvrđim plijenom. Ipak, oblik vilice nije pokazao sličnu promjenu veličine, pa za ovu hipotezu ima malo direktnih dokaza, navode autori.

Drugo moguće objašnjenje je da veći nos poboljšava čulo njuha, pomažući rovčicama da pronađu plijen u dubokom snijegu hokaidskih zima. Ova pretpostavka zahtijeva dodatna istraživanja koja bi utvrdila da li se i tkivo za detekciju mirisa u njušci povećava na hladnoći.

Prema trenutnim dokazima, najvjerojatnija hipoteza je da veća njuška pomaže u termoregulaciji. Ikeda je za Guardian objasnio da šira nosna šupljina pruža više prostora krvnim sudovima, koji zagrijavaju hladan udahnuti zrak prije nego što dospije do mozga — organa koji je zimi ionako smanjen i osjetljiviji. Na taj način rovčica čuva ključne kognitivne funkcije uprkos ekstremnoj hladnoći.

Širi kontekst istraživanja

Sjeveroistočna Azija je jedno od područja s najvećom raznolikošću rovčica, ali prema autorima studije, tamošnje vrste još uvijek su izrazito malo proučavane. Sezonska smanjenja veličine uglavnom su dokumentirana kod malih sisara u Evropi.

Studija se nadovezuje na ranija istraživanja o tome kako rovčice mogu prolaziti kroz ove privremene transformacije. Tokom protekle godine, drugi istraživači otkrili su neke genetske i molekularne promjene koje bi mogle biti u osnovi Dehnelove pojave kod eurazijske obične rovčice.

Jan R. E. Taylor, evolucioni ekolog na Univerzitetu u Bjalostoku u Poljskoj, koji nije učestvovao u studiji, izjavio je za Science News da bi ga zanimalo da li dugonokta rovčica koja živi u blažim klimatskim uslovima prolazi kroz isto povećanje njuške. Takvo istraživanje moglo bi pomoći u objašnjavanju nekih ekoloških faktora koji stoje iza ove adaptacije.