Skupo gorivo guralo britansku inflaciju na 3,5 odsto pred budžet

Cijene u Velikoj Britaniji rasle su u septembru najbrže u posljednjih gotovo godinu dana, a glavni krivac je skupo gorivo. Podaci Ureda za nacionalnu statistiku (ONS) pokazuju da se inflacija u godini do septembra popela na 3,5 odsto, s obzirom na to da je iznosila 3,1 odsto u istom periodu ranije. Rast je najveći od oktobra 2025. godine.

Prosječna cijena benzina porasla je za 8,2 penija po litru između augusta i septembra, na 169,5 penija po litru, dok je dizel poskupio na 192,5 penija po litru. Prema ONS-u, cijene benzina u septembru bile su najviše od augusta 2022. godine. Ukupno gledano, cijene motornih goriva skočile su za 29,8 odsto u godišnjem periodu na koji se odnose objavljeni podaci. Glavni ekonomista ONS-a Grant Fitzner ocijenio je septembarski porast kao „značajan" i naveo da su, uz gorivo, rast inflacije dodatno pogurale skuplje avionske karte, računarske igre i događaji uživo.

Ratovi opterećuju opskrbu naftom

Za poskupljenje goriva zaslužni su sukobi na Bliskom istoku i u Evropi, koji su opteretili globalnu ponudu nafte. Nakon američkih i izraelskih napada, Iran je praktično zatvorio moreuz Hormuz, čime je ozbiljno narušena jedna od glavnih svjetskih linija opskrbe sirovom naftom. Uz to, ruski i ukrajinski međusobni napadi na infrastrukturu smanjili su globalne kapacitete za rafiniranje nafte.

Podaci o inflaciji stigli su u trenutku kada je britanska vlada u septembru pozajmila gotovo 25 milijardi funti, za 1,8 milijardi više nego godinu ranije, jer je viša inflacija povećala troškove kamata na dug. Kancelar John Healey budžet će predstaviti 28. oktobra. On je rekao da „rastuće cijene iz sukoba na Bliskom istoku i u Evropi pogađaju Britaniju i zemlje širom svijeta", dodavši da je Međunarodni monetarni fond prošle sedmice pohvalio vladu za „fiskalnu disciplinu" te da je odobreno crpljenje dodatnog gasa iz polja Jackdaw u Sjevernom moru.

Budžet će, prema Healeyjevim riječima, „zadržati ovaj zamah" držanjem samonametnutih fiskalnih pravila i vođenjem „rasta u svakom poštanskom broju, uz davanje prostora za disanje preduzećima i porodicama".

Kritika opozicije i upozorenja analitičara

Konzervativna stranka tvrdi da viša inflacija i zaduživanje pokazuju da je laburistička vlada „izgubila kontrolu nad ekonomijom". Tzv. sjenovni kancelar Andrew Griffith zatražio je da Healey u budžetu sredi deficit te smanji birokratske troškove i troškove politike nulte emisije koji, kako je rekao, povećavaju životne troškove porodicama. Konzervativci bi, dodao je, smanjili poreze, troškove socijalnih davanja i „rasipno" trošenje kako bi „zemlja ponovo bila prosperitetna".

Ruth Gregory, zamjenica glavne ekonomistice za Britaniju u Capital Economics, ocijenila je da podaci o zaduživanju „pričaju sumornu sliku" pred Healeyjev budžet. Pozajmljeni iznos u septembru, istakla je, bio je viši i od očekivanja analitičara i od prognoze Kancelarije za budžetsku odgovornost (OBR). „To ojačava naš stav da će kancelar 28. oktobra predstaviti oprezan budžet s malim neto utjecajem na ekonomiju, ostavljajući najteže fiskalne izbore za sljedeću godinu", poručila je Gregoryjeva.