U kostima dinosaura starog 115 miliona godina pronađene fosilizovane crvene krvne ćelije

Tim naučnika sa Curtina u Australiji tvrdi da je u kostima zadnjih udova malenog mesoždernog dinosaura Aratasaurusa otkrio strukture koje podsjećaju na fosilizovane crvene krvne ćelije, zajedno s tragovima hema — organskog spoja koji hemoglobinu omogućava prijenos kisika i krv daje crvenu boju. Dinosaur je živio i uginuo na području današnjeg sjeveroistočnog Brazila prije 115 miliona godina. Strukture su otkrivene elektronskim mikroskopom.

Ovakvi nalazi su kontroverzni jer biološka tkiva i molekuli mogu brzo razgraditi, ostavljajući malo ili nimalo tragova u drevnim fosilima. Ali ako se potvrde, otvorili bi naučnicima potpuno nove puteve — omogućili bi im da proučavaju krv, metabolizam pa čak i aktivnost dinosaura.

Fosilizovani ostaci Aratasaurusa pronađeni su u rudniku 2008. godine i od tada se čuvaju u Nacionalnom muzeju Brazila. Prof. Kliti Grice, koja je vodila istraživanje, primijetila je strukture slične crvenim krvnim ćelijama u finim kanalima kostiju kroz koje su nekada prolazile krvne žile. Sumnje tima ojačane su kada su hemijski testovi potvrdili prisustvo hema i njegovih produkata raspada. Pronađeni su i tragovi aminokiselina koje grade kolagen, ključni protein vezivnog tkiva.

„Mi zapravo vidimo mineralni i molekularni odjek izvorne biologije dinosaura. Fosilizovane crvene krvne ćelije s posebnom hemijom vezanom uz hem nikada nisu pronađene na licu mjesta u bilo kojem fosilu, a kamoli dinosauru. Ovo je svjetska prva", izjavila je Grice.

Kako su se ćelije mogle očuvati toliko dugo? Prema Grice, spoj mangana hausmanit, koji se stvorio u i oko krvnih ćelija, možda ih je stabilizirao prije fosilizacije. Isti proces, dodaje ona, mogao je sačuvati i aminokiseline. Studija je objavljena u časopisu Proceedings of the National Academy of Sciences.

Nalaz već izaziva raspravu u naučnoj zajednici. Prof. Mary Schweitzer sa North Carolina State University, koja je i sama pronalazila ostatke krvnih žila i mekih tkiva u fosilima dinosaura, nije uvjerena da je riječ o crvenim krvnim ćelijama. Njena sumnja počiva na tome što bi ćelije dinosaura, zbog ispupčenja jedra, trebale biti kupolaste sa obje strane, dok su pronađene strukture udubljene.

Schweitzer je uvjerljivijom smatrala prisutnost hema i aminokiselina kolagena u kostima, rekavši da iz izuzetno dobro očuvanih fosila još toliko toga ima za naučiti, dodajući da konvencionalno mišljenje da svi organski spojevi nestaju za milion godina ili manje biva redovno dovođeno u pitanje. Grice, s druge strane, poziva na krajnji oprez i naglašava da njen rad ne znači da veliki biološki molekuli poput proteina ili DNK preživljavaju u drevnim fosilima.

„Svaka izvanredna tvrdnja zahtijeva izvanredne analitičke dokaze", kazala je Grice. „Cilj nije pronaći DNK iz Jurskog parka, nego utvrditi koliko autentičnih molekularnih informacija može sačuvati duboko vrijeme", dodala je, naglašavajući da izvanredne molekularne informacije možda već čekaju u muzejskim zbirkama širom svijeta.