Vrućine i trudnoća: šta istraživanja govore o riziku za majke i bebe

Porast globalnih temperatura sve se češće povezuje s nizom zdravstvenih prijetnji, od zaraznih bolesti i nesigurnosti u snabdijevanju hranom do dima šumskih požara. Među najozbiljnijima je ekstremna vrućina, jer klimatske promjene podižu i prosječne temperature i broj izrazito toplih dana. Ovogodišnji august bio je najtopliji otkako se vode mjerenja, a u više američkih saveznih država zabilježen je porast hitnih intervencija i smrtnih slučajeva povezanih s vrućinom.

Posebno ranjivu grupu, prema upozorenjima stručnjaka, čine trudnice. Pedijatrica Susanna Esposito sa Univerziteta u Parmi u Italiji ističe da su trudnice fiziološki osjetljivije na toplotu te da bi ih mjere prilagodbe na klimatske promjene trebale tretirati kao prioritetnu populaciju. Ekstremna vrućina dovodi se u vezu s nepovoljnim ishodima poroda koji mogu biti smrtonosni i za majku i za novorođenče, a može ometati i razvoj ploda, s dugoročnim posljedicama po zdravlje i kognitivne sposobnosti.

Kako vrućina utiče na plod

Kada se tijelo pokušava rashladiti, krv se usmjerava prema udovima kako bi se toplota oslobodila kroz kožu. Neke studije sugerišu da to kod trudnica može smanjiti dotok krvi u posteljicu, a time i opskrbu ploda kisikom i hranjivim tvarima. Smatra se da to doprinosi niskoj porođajnoj težini, koja je povezana s povećanim rizikom od bolesti i smrti neposredno nakon rođenja, ali i s kognitivnim i mentalnim poteškoćama kasnije u životu.

Istraživanja na laboratorijskim životinjama upućuju i na to da toplotni stres može podići nivo kortizola iznad onoga što je uobičajeno u zdravoj trudnoći, čime bi plod bio izložen većoj količini tog hormona, što utiče na pojedine aspekte razvoja i funkcije posteljice. Taj mehanizam kod ljudi još nije u potpunosti razjašnjen.

Ipak, više studija na ljudima podržava vezu između izloženosti vrućini i niske porođajne težine. Majke koje su bile trudne tokom toplotnog talasa u Francuskoj 2003. godine imale su više nego dvostruko veću vjerovatnoću da rode bebu niske težine u odnosu na one čija se trudnoća nije poklopila s ekstremnim vrućinama, a efekat je bio najizraženiji kada je talas pogodio tokom prvog tromjesečja. Studija provedena u Arizoni pokazala je da su više temperature u trećem tromjesečju također povezane s nižom porođajnom težinom, navodi koautorica Kristin Mickelson, socijalno-zdravstvena psihologinja sa Državnog univerziteta Arizone.

Prijevremeni i rani porodi

Prijevremeni porod, prije 37. sedmice trudnoće, jedan je od najzabrinjavajućih ishoda koji se vezuju za vrućinu, kaže Esposito. Kod prijevremeno rođene djece veći je rizik od neuroloških i razvojnih smetnji. Clara Heil, istraživačica u oblasti zdravlja sa Univerziteta Lund u Švedskoj, objašnjava da prijevremeno rođenje nosi povećan rizik od raznih poteškoća tokom dojenačke dobi, ali i u djetinjstvu i dugoročno.

Pregled 70 studija pokazuje da je šansa za prijevremeni porod 16 posto veća kada višednevni toplotni talas pogodi u posljednjim sedmicama trudnoće. Kada je riječ o prosječnoj temperaturi tokom cijele trudnoće, svaki dodatni stepen Celzijusa povećava rizik od prijevremenog poroda za pet posto, utvrdio je isti pregled.

Visoke temperature dovode se u vezu i s ranim porodima, koji se dešavaju nakon 37., ali prije navršene 39. sedmice. Rani porod povezan je s češćim hospitalizacijama tokom djetinjstva i sporijim neurološkim razvojem. Analiza 56 miliona poroda u SAD-u tokom dvije decenije ukazala je na otprilike jedan rani porod više na 100.000 trudnoća u danima s maksimalnom temperaturom iznad 32,2 stepena Celzijusa, u poređenju s danima kada je temperatura bila između 15 i 21 stepen. Porodi u vrelim danima obično su bili oko šest dana raniji od očekivanog, a neki i do dvije sedmice.

S obzirom na to da prosječne temperature nastavljaju rasti, rani i prijevremeni porodi mogli bi postati učestaliji. Ujedinjene nacije predviđaju da će svijet, vjerovatno u narednih pet godina, preći prag zagrijavanja od 1,5 stepeni Celzijusa u odnosu na predindustrijski period, a u istom roku moguć je i prelazak praga od 2 stepena. Statističarka Lizbeth Burgos Ochoa sa Univerziteta Tilburg u Holandiji upozorava da se u narednim godinama vjerovatno mogu očekivati takve temperature, ili još gore.

Preeklampsija, srčane mane i drugi rizici

Izloženost majke vrućini povezuje se i s povećanim rizikom od preeklampsije, komplikacije trudnoće vezane za krvni pritisak koja može biti smrtonosna. Studija provedena u Francuskoj 2011. godine pokazala je da su više temperature tokom prvog tromjesečja povezane s blago povećanim rizikom od teške preeklampsije, iako su potrebna dodatna istraživanja da bi se razumjelo zašto. Vrućina se dovodi u vezu i s drugim stanjima u trudnoći, uključujući gestacijski dijabetes i hipertenziju, kao i s povećanim brojem hitnih hospitalizacija tokom trudnoće općenito.

Druge studije ukazale su na moguće rizike za plod i novorođenčad. Nakon toplotnog talasa u Kanadi, prema jednoj studiji, rizik da se beba rodi s kritičnom srčanom manom bio je šest posto veći. Najugroženije su bile bebe koje su bile izložene temperaturama od 30 stepeni Celzijusa ili višim najmanje 15 dana tokom prvog tromjesečja trudnoće. Ekstremni toplotni talasi mogu povećati i rizik od mrtvorođenosti, pokazala je studija provedena u šest američkih saveznih država.