Sklopiva stolica iz bronzanog doba: jedini sačuvani primjerak u Evropi

Komad namještaja koji danas djeluje sasvim obično bio je prije više od tri milenija znak najvišeg društvenog položaja. Drvena sklopiva stolica iz humke Guldhøj, izrađena u Danskoj prije otprilike 3.400 godina, prema podacima Nacionalnog muzeja Danske jedina je u cijelosti očuvana stolica iz evropskog bronzanog doba.

Do nalaza se došlo 1891. godine, kada su arheolozi Nacionalnog muzeja Danske istraživali grobnu humku Guldhøj, čije ime u prijevodu znači Zlatno brdo, u južnom Jyllandu. Iznenadilo ih je što je dobro očuvana drvena sklopiva stolica podsjećala na primjerke poznate iz starog Egipta i Grčke, iako je nastala na sjeveru Evrope.

Grob poglavice

Stolica je ležala u grobu poglavice, sahranjenog u izdubljenom hrastovom deblu i umotanog u kravlju kožu. Pokojnik je bio obučen u vuneni ogrtač pričvršćen bronzanom kopčom, uz dvije vunene kape, vunene rukavice i kožne cipele.

Uz njega su ukućani ostavili bronzanu sjekiru i bronzani bodež, dvije ukrašene drvene zdjele i drvenu kutiju. Sklopiva stolica bila je neobičan dodatak takvom grobu i vjerovatno je označavala izuzetno visok status pokojnika.

Jasen, koža vidre i geometrijski ukras

Okvir stolice napravljen je od jasenovog drveta, dok je sjedište bilo od kože vidre, od kojeg je kroz milenije sačuvan tek fragment. Uzorci urezani u gornji dio drvenog okvira ispunjeni su crnom, katranu sličnom tvari, čime je dobijena traka geometrijskog ukrasa.

U studiji iz 1999. godine, koju je vodila arheologinja Kirsten Prangsgaard, utvrđeno je da je stolica sastavljena od dva drvena okvira, svaki visine oko 33 centimetra. Kada bi se spojili pod uglom od 45 stepeni, sjedište bi se nalazilo oko 24 centimetra iznad tla. Istraživači navode da je okvir prvobitno vjerovatno bio spojen bronzanim ekserima, koji su možda uklonjeni prije nego što je stolica položena u grob.

Veza sjevera i Mediterana

Iz Nacionalnog muzeja Danske poručuju da sklopive stolice, koliko god djelovale jednostavno, nisu bile obično pokućstvo: one su pokazivale da je onaj koji na njima sjedi visokog ranga, a vjerovatno su korištene u obredima i ceremonijama.

Slične sklopive stolice arheolozi su pronašli u Egiptu i Grčkoj iz bronzanog doba, gdje su klimatski uslovi povoljniji za očuvanje organskog materijala poput drveta. Ni u nordijskim zemljama nalaz nije usamljen: dijelovi stolica otkriveni su u drugim grobovima poglavica u Danskoj i sjevernoj Njemačkoj, a rijetka metalna sklopiva stolica pronađena je u ranosrednjovjekovnom ženskom grobu u Njemačkoj. Ipak, kako su Prangsgaard i saradnici naveli u studiji, primjerak iz Guldhøja ostaje jedina u potpunosti sačuvana drvena sklopiva stolica iz bronzanog doba u Evropi.

Istraživači su zaključili da sklopive stolice pripadaju ratničkim grobovima ranog bronzanog doba. Sličnost danskog nalaza s komadima iz udaljenih civilizacija, po njihovom mišljenju, govori da su ljudi tog doba razmjenjivali ideje kroz trgovinu i darivanje, te da postoji jasna umjetnička veza između nordijskih i mediteranskih zajednica. Na istu vezu upućuje i točak sa četiri paoka na poznatim Sunčevim kolima iz Trundholma, koji oponaša oblike zabilježene u egejskom području.