Sklopiva stolica iz bronzanog doba: jedini sačuvani primjerak u Evropi

Sklopiva stolica danas je sinonim za jeftin i praktičan komad namještaja. U bronzanom dobu bila je nešto sasvim drugo: pokazatelj da onaj koji na njoj sjedi pripada samom vrhu zajednice. Iz Nacionalnog muzeja Danske navode da takve stolice nisu bile obično pokućstvo, nego predmeti koji su signalizirali visok rang i koji su vjerovatno korišteni u obredima i ceremonijama.

Jasen, koža vidre i traka geometrijskog ukrasa

Jedan takav primjerak, izrađen u Danskoj prije otprilike 3.400 godina, prema podacima Nacionalnog muzeja Danske jedina je u cijelosti očuvana stolica iz evropskog bronzanog doba. Njen okvir izrađen je od jasenovog drveta, a sjedište od kože vidre, od koje je kroz milenije preživio samo fragment. Na gornjoj strani okvira urezani su uzorci koji su potom ispunjeni crnom tvari nalik katranu, pa je tako dobijena traka geometrijskog ukrasa.

Prema studiji koja se pripisuje arheologinji Kirsten Prangsgaard i saradnicima, a koja se navodi kao rad iz 1999. godine, riječ je o konstrukciji od dva drvena okvira, svaki visok oko 33 centimetra. Spojeni pod uglom od 45 stepeni, davali su nisku stolicu čije se sjedište nalazilo oko 24 centimetra iznad tla. Istraživači smatraju da su okviri prvobitno vjerovatno bili spojeni bronzanim ekserima, koji su možda uklonjeni prije nego što je stolica položena u grob.

Kako je stolica pronađena

Do nalaza se došlo 1891. godine, kada su arheolozi Nacionalnog muzeja Danske istraživali grobnu humku Guldhøj u južnom Jyllandu, čije ime u prijevodu znači Zlatno brdo. Iznenađenje je bilo to što je dobro očuvana drvena sklopiva stolica podsjećala na primjerke poznate iz starog Egipta i Grčke, iako je nastala na sjeveru Evrope.

Vlasnik stolice bio je poglavica, sahranjen u izdubljenom hrastovom deblu i umotan u kravlju kožu. Na sebi je imao vuneni ogrtač pričvršćen bronzanom kopčom, dvije vunene kape, vunene rukavice i kožne cipele. Njegovi najmiliji ostavili su mu u grob bronzanu sjekiru i bronzani bodež, dvije ukrašene drvene zdjele i drvenu kutiju. U takvom kontekstu sklopiva stolica bila je neobičan dodatak i vjerovatno je označavala visok status pokojnika.

Nalaz koji nije potpuno usamljen

Sklopive stolice ovog tipa arheolozi su pronalazili u Egiptu i Grčkoj iz bronzanog doba, gdje klimatski uslovi znatno bolje čuvaju organski materijal poput drveta. Ni na sjeveru primjerak iz Guldhøja nije jedini trag takvog namještaja: dijelovi stolica otkriveni su u drugim grobovima poglavica u Danskoj i sjevernoj Njemačkoj, a u jednom ranosrednjovjekovnom ženskom grobu u Njemačkoj pronađena je i rijetka metalna sklopiva stolica. Ipak, kako su Prangsgaard i saradnici naveli u studiji, danski nalaz ostaje jedina u potpunosti sačuvana drvena sklopiva stolica iz bronzanog doba u Evropi. Zaključak istraživača je da sklopive stolice pripadaju ratničkim grobovima ranog bronzanog doba.

Šta nam govori o vezama sjevera i juga

Upravo sličnost danskog primjerka s komadima iz udaljenih civilizacija, prema mišljenju istraživača, pokazuje da su ljudi tog doba razmjenjivali ideje kroz trgovinu i darivanje te da postoji jasna umjetnička veza između nordijskih i mediteranskih zajednica. Na istu vezu upućuje i točak sa četiri paoka na poznatim Sunčevim kolima iz Trundholma, čiji oblik oponaša rješenja zabilježena u egejskom području.