Španiju u srijedu čeka 24-satni generalni štrajk zbog stanarina i rasta cijena

Španija se priprema za opšti nacionalni štrajk koji počinje u srijedu u ponoć i traje 24 sata. Akciju su sazvala dva najveća sindikata u zemlji — Comisiones Obreras (CCOO) i Union General de Trabajadores (UGT) — pod sloganom o platama, stanovanju i cijenama. Posljednji put su ta dva sindikata generalni štrajk zajedno sazvala 2012. godine, u vrijeme krize štednje.

Štrajk će omesti saobraćaj, škole, zdravstvo i druge javne službe širom zemlje. Očekuju se otkazivanja i kašnjenja letova, a javni prijevoz u velikim gradovima radit će smanjenim kapacitetom. Škole, bolnice i radnje mogu biti zatvorene ili raditi s manje osoblja, mada će se u osnovnim sektorima obezbijediti minimalne usluge.

Iseljenje starice pokrenulo talas protesta

Nezadovoljstvo je eskaliralo nakon septembarskog iseljenja 87-godišnjakinje iz njenog stana u Madridu, nakon što je korporativni stanodavac povećao stanarinu. Ona je u međuvremenu preminula. Snimci na kojima se Maricarmen Abascal nasilno iznosi na nosilima odjeknuli su širom zemlje.

Te scene izazvale su demonstracije i kampovanja širom Španije, a protestni talas doprinio je i političkoj krizi zbog koje je vlada sazvala prijevremene izbore za 29. novembar.

Prema podacima Banke Španije, zemlja ima 750.000 stanova manje nego što joj treba, a procjena je da bi taj jaz do 2028. godine mogao preći milion. Stanarine su prosječno dostigle 1.176 eura mjesečno, dok prosječna plata mlade osobe iznosi 1.190 eura, pokazuju podaci Španskog vijeća mladih. Mnogi koji jedva sastavljaju kraj s krajem primorani su na život u prenapučenim zajedničkim stanovima ili da ostanu s roditeljima.

Štrajk u sjeni izbora

Politički analitičar Luke Stobart, koji piše o socijalnim pokretima i politici u Španiji, ocijenio je da bi štrajk mogao pomoći vladi da stambenu krizu vrati u centar političke debate. Prema njegovim riječima, premijer Pedro Sanchez poznat je po preuzimanju rizika koji su mu se često isplatili, a generalni štrajk prije izbora primorava sve da govore o stanovanju — i to se upravo dešava.

Sanchez nije izričito podržao štrajk, ali je pohvalio kolektivnu akciju kao pokretačku snagu društvenih dostignuća zemlje. U video poruci u ponedjeljak rekao je da osmočasovni radni dan, penzije i javno zdravstvo nisu „pali s neba", nego kolektivna dostignuća koja nitko neće oduzeti.

Sanchez vjeruje da njegova vlada ima više za ponuditi po pitanju socijalne politike od političkih protivnika. Međutim, njegova Socijalistička radnička partija Španije (PSOE) posljednjih mjeseci gubi podršku zbog postupanja u migrantskoj krizi u Ceuti, a muče je i niz korupcijskih afera u koje su uključeni članovi Sanchezovog najužeg kruga i porodice.

Smrtonosna nesreća voza početkom novembra, koja se dogodila na istoj pruzi na kojoj se manje od godinu dana ranije desila još jedna smrtonosna nesreća, odnijela je 69 života. Nesreća je dala priliku opoziciji — konzervativnoj Narodnoj partiji (PP) i krajnje desničarskom Voxu — da debatu preusmjeri ka sigurnosti u saobraćaju i onome što nazivaju nesposobnošću vlade. Ministar saobraćaja Oscar Puente, istaknuti član PSOE-a i blizak Sanchezov saradnik, podnio je ostavku.

PP vodi u anketama i mogla bi formirati vladu s Voxom, što bi krajnje desničarsku stranku prvi put od kraja Francove diktature (1939–1975) dovelo u nacionalnu vladu Španije. Obje opozicione stranke odbacile su štrajk kao politički motivisan, optuživši sindikate da ciljaju opoziciju uoči izbora. Kritikovale su i njegovo vrijeme održavanja, s obzirom na to da dolazi dan nakon državne sahrane žrtava nesreće voza.

Stobart je rekao da štrajk ima više slojeva te da različite ljevičarske grupe nude različite narative, a neke su kritične prema vladi. Među njima su baskijski sindikati ELA i LAB, galicijski CIG i španski CGT, koji su optužili regionalne i nacionalne vlade da nisu suzbile stambensku špekulaciju. „Nije jasno hoće li veliki sindikalni lideri i vlada uspjeti kontrolisati narativ", upozorio je Stobart, dodavši da bi protesti mogli prerasti u širi talas socijalnih nemira, kao u Francuskoj i Italiji, što bi se moglo obiti o glavu vladi.

Španija nije jedina zemlja s takvim nemirima — i druge evropske zemlje svjedoče sedmičnim masovnim protestima zbog troškova života i uslova stanovanja.