Ispod istočne Engleske pronađen drevni vulkan koji je proizveo jednu od najsnažnijih erupcija u istoriji

Skupina geologa otkrila je drevnu vulkansku strukturu zakopanu ispod istočne obale Engleske, staru oko 454 miliona godina. Ono što je posebno iznenađujuće jeste razmjer erupcije — pepeo iz tog vulkana pronađen je čak u Skandinaviji, što govori o izuzetno moćnom događaju. Zbog višestoljetne erozije, trebalo je više od trideset godina istraživanja da bi se uopšte shvatilo o čemu se radi.

Fosilni tragovi tog vulkana nalaze se duboko pod zemljom u oblastima Norfolk i Lincolnshire. Ključ za razumijevanje ovog otkrića bili su sitni kristali cirkona — minerala koji nastaje u magmi dok je još pod zemljom. Ti kristali, izvađeni iz bušotina prije osam decenija na lokacijama međusobno udaljenim oko 65 kilometara, sadrže uranijum čijim se raspadom u olovo može odrediti tačna starost vulkanske aktivnosti.

Kada su naučnici uporedili starost tih engleskih cirkona s uzorcima iz Kinnekulle tefre — masivnog sloja vulkanskog pepela rasprostranjenog po Skandinaviji i Baltiku — ispostavilo se da se radi o istom izvoru. To znači da je erupcija ispod današnje Engleske bila dovoljno snažna da prebaci ogromne količine pepela preko vode koja je tada razdvajala ta dva područja. Taj davno nestali vodeni prostor, poznat kao Tornkvistovo more, postojao je u ordovicijumu, geološkom periodu između 488,3 i 443,7 miliona godina u prošlosti.

Razmjere drevne eksplozije

Veza između engleskih nalazišta i skandinavske tefre već je sama po sebi bila poznata naučnicima, ali tek sada je utvrđeno koliki je put pepeo prešao — a time i koliko je erupcija zapravo bila razorna. Vulkanolog Peter Rowley s Univerziteta u Bristolu, koji nije bio dio istraživačkog tima, ističe da bi takav događaj podrazumijevao i masivne piroklastične tokove — ubrzane lavine vrućeg gasa, pepela i komada stijenja koje se obrušavaju niz padine vulkana. Rowley podsjeća da se nešto uporedivo desilo posljednji put prije više od 26.000 godina, tokom takozvanog Oranui događaja na lokalitetu Taupō na Novom Zelandu.

Snaga te eksplozije mogla bi se mjeriti sa hiljadama nuklearnih bombi, no i pored toga stručnjaci upozoravaju da označavanje ove strukture „supervulkanom" možda nije naučno opravdano. Rowley pojašnjava da vulkanolozi rijetko koriste taj termin i da bi u ovom slučaju bilo preciznije govoriti o ultraplinijskoj erupciji — najekstremnijem tipu vulkanske eksplozije, s procijenjenim izbačenim materijalom većim od 1.000 kubnih kilometara. Takav događaj je vjerovatno trajao od nekoliko dana do nekoliko sedmica, uz oblake pepela koji su mogli dosegnuti visine iznad 40 kilometara, probijajući se u stratosferu.

Termin koji izaziva prijepore

Michael Poland, geofizičar iz Opservatorije za vulkane Cascades i odgovorna osoba za praćenje Yellowstone vulkana, nije učestvovao u studiji, ali je za Live Science komentarisao da se kod ovako starih nalazišta teško može procijeniti tačna zapremina erupcije jer su naslage loše sačuvane. Upravo u tome vidi i razlog svoje neslaganja s popularnim terminom „supervulkan".

Slično razmišlja i Stephen Self, fizički vulkanolog sa Univerziteta Kalifornija u Berkeleyu. On smatra da je „supervulkan" više popularna fraza nego naučna kategorija, te da geolozi radije opisuju erupcije na osnovu zapremine izbačenog materijala, umjesto da koriste zvučne ali neprecizne etikete za same vulkane.

Od materijala izbačenog tokom te davne ultraplinijske erupcije danas je sačuvano veoma malo — većina je tokom miliona godina ili erodirala ili završila zatrpana pod kasnijim naslagama. Rowley napominje da je geološki zapis kod ovako starih vulkana krajnje nepotpun, što otežava svaku procjenu. I sama Kinnekulle tefra značajno je degradirana protokom vremena, zaključuje Poland.