Starenje na molekularnom nivou jedinstveno je za svaku osobu, pokazuje nova studija

Novo istraživanje tima naučnika s londonskog King's College pokazalo je da dvije osobe iste dobi mogu na molekularnom nivou starjeti na sasvim drugačije načine. Rezultati su objavljeni u četvrtak u naučnom časopisu (PROVJERITI TAČAN NAZIV ČASOPISA PRIJE OBJAVE).

„Molekularno starenje je dinamičan proces, jedinstven za svaku osobu", rekla je koautorica istraživanja Julia El-Sayed Moustafa, koja se na King's College London bavi računarskom genomikom. Prema njenim riječima, aktivnost pojedinih gena kod jedne osobe može s godinama rasti, dok kod druge osobe istih godina ti isti geni pokazuju suprotan obrazac. Slična raznolikost primjećuje se i kod metabolita — malih molekula koje nastaju kao proizvod hemijskih reakcija u organizmu i imaju važnu ulogu u očuvanju zdravlja.

Longitudinalno praćenje umjesto jednokratnog mjerenja

Ono što ovu studiju izdvaja od većine istraživanja o starenju jeste pristup. Umjesto da porede različite osobe u jednoj vremenskoj tački, naučnici su pratili iste ispitanice godinama. U istraživanje je bilo uključeno 335 žena u dobi od 32 do 80 godina iz britanske kohorte TwinsUK — baze podataka koja obuhvata parove jednojajčanih i dvojajčanih blizanki s opsežnim zdravstvenim i biološkim podacima. Svaka učesnica posjetila je kliniku najmanje tri puta u periodu između 2009. i 2017. godine, pri čemu je medijan razmaka između prve i posljednje posjete iznosio šest godina. Na svakom pregledu uzimani su uzorci krvi radi analize genske aktivnosti i koncentracije metabolita.

Analiza je obuhvatila više od 16.000 gena i 915 metabolita. Od toga, kod 5.061 gena i 181 metabolita zabilježene su statistički značajne promjene s vremenom. Kod ogromne većine — tačnije 5.036 gena — svih ispitanica promjene su išle u istom smjeru, bilo da je riječ o pojačanoj ili smanjenoj aktivnosti. Jednako ujednačen trend zabilježen je kod 45 metabolita.

Razlike uprkos zajedničkim trendovima

No, i kad je većina ispitanica pokazivala isti smjer promjena, pojedine žene bile su izuzetak. „Čak i kad su se geni ili metaboliti kod većine kretali u jednom smjeru, pronašli smo grupe kod kojih je kretanje bilo suprotno", pojasnila je Kerrin Small, profesorica genomike na King's College London i koautorica rada. Kod čak 136 metabolita koncentracije su varirale od ispitanice do ispitanice — isti metabolit mogao je kod jedne žene rasti, kod druge opadati, a kod treće ostati gotovo nepromijenjen. Zajedničko svim učesnicama bilo je da su se njihovi ukupni metabolički profili s vremenom sve više razlikovali od ranijih mjerenja.

Istraživači su ustanovili i nekoliko faktora koji doprinose tim individualnim razlikama. Jednojajčane blizanke dijelile su sličnije obrasce genske aktivnosti u poređenju s dvojajčanim, što govori o značajnom uticaju naslijeđa. Različite populacije imunoloških ćelija mijenjale su se prema zasebnim obrascima, ukazujući na to da starenje imunološkog sistema nije jedinstven proces. Uz to, molekularni pokazatelji bili su osjetljivi i na doba dana te godišnje doba u kojem je krv uzorkovana — otprilike četvrtina gena i metabolita pokazivala je sezonske varijacije, a do 40 posto metabolita osciliralo je u skladu s cirkadijalnim ritmom organizma.

Može li se starenje svesti na jednu brojku?

Dobijeni rezultati dovode u pitanje ideju da se biološko starenje može izraziti jednom jedinom mjerom. Dosad su naučnici razvili takozvane „satove starenja" zasnovane na molekularnim markerima — poput hemijskih oznaka na DNK — koji procjenjuju koliko je tijelo zaista „staro" u odnosu na godine na papiru. Međutim, prema ocjeni Raghava Sehgala, naučnog saradnika na Medicinskom fakultetu Univerziteta Yale koji nije učestvovao u ovoj studiji, biološko starenje manje liči na jedan fiksan rezultat, a više na skup molekularnih putanja koje se neprestano mijenjaju. Kako je naglasio, nijedna pojedinačna brojka ne može obuhvatiti sve tjelesne sisteme koji stare različitim tempom.

Među zanimljivijim nalazima bio je i neočekivan pad koncentracije per- i polifluoroalkilnih supstanci (PFAS) u krvi ispitanica, uključujući spojeve PFOA i PFOS. Riječ je o sintetičkim hemikalijama koje se koriste u proizvodima poput neprianjajućeg posuđa i ambalaže za hranu, a poznate su i pod nazivom „vječne hemikalije" jer se teško razgrađuju u prirodi. Autori studije smatraju da je opadanje njihovog nivoa vjerovatno rezultat regulatornih ograničenja upotrebe tih tvari u Ujedinjenom Kraljevstvu.

Izvor: Live Science