Voyager 1 dostiže 25,89 milijardi kilometara od Zemlje: svjetlosti treba dan do sonde

Najdalji svemirski brod koji je čovječanstvo ikada lansiralo ove srijede (18. novembra) dostiže novu prekretnicu. NASA-ina sonda Voyager 1, koja istražuje Sunčev sistem od 1977. godine, naći će se na udaljenosti od 25,89 milijardi kilometara od Zemlje — toliko velikoj da svjetlosti treba puna 24 sata da pređe put između sonde i našeg planeta.

Dok se na Zemlji slavi ovo dostignuće, Voyager 1 svoj „svjetlosni dan" provodi u mraku. Naučnici su kameru sonde ugasili 1990. godine, neposredno nakon što je iz pozicije iza orbita Neptuna snimio čuvenu fotografiju „Blijedoplava tačka" i „Porodični portret Sunčevog sistema". Prije toga sonda je već bila snimila desetine hiljada fotografija naše kozmičke okoline, od kojih su neke potpuno promijenile razumijevanje vanjskih planeta.

Novi pogled na Jupiter

Jedno od najznačajnijih dostignuća misije bilo je putovanje Jupiteru. Od januara do aprila 1979. sonda je izbliza posmatrala najveći planet Sunčevog sistema i nekoliko njegovih velikih mjeseca, a najbliže mu je prišla u martu 1979. na udaljenosti od 280.000 kilometara, navodi NASA.

Pri približavanju je Voyager svakih 96 sekundi snimao po jednu fotografiju gasovitog diva, od čega je nastao vremeplovni snimak Jupiterove turbulentne atmosfere. Snimak obuhvata oko 60 punih dana na Jupiteru — što odgovara približno mjesecu dana na Zemlji, budući da jedan Jupiterov dan traje otprilike deset zemaljskih sati — i pružio je do sada najpotpuniji i najdetaljniji uvid u izgled planeta.

Posmatranja su pokazala da pojedinačni pojasevi Jupiterove atmosfere rotiraju različitim brzinama i u različitim smjerovima, dok se oluje veličine cijelih planeta vrtlože među oblacima koji promiču poput na pokretnoj traci. Podaci su, nadovezujući se na saznanja misija Pioneer 10 i 11 lansiranih pola decenije ranije, pokazali da je atmosfera planeta daleko dinamičnija nego što su astronomi ranije pretpostavljali.

Uoči najbližeg prilaza Voyager je zabilježio još jedno iznenađenje: Jupiter ima tanak, slabo vidljiv sistem prstenova. Prstenovi, sastavljeni prvenstveno od prašine, uočeni su samo kad je sonda posmatrala Jupiter osvijetljen sa stražnje strane Sunca. Nijedan teleskop do tada to nije vidio, ali su kopnene opservatorije ubrzo potvrdile postojanje prstenova, a Voyager 2 ih je u julu 1979. snimio još jasnije. Danas znamo da prstenove imaju sva četiri vanjska planeta — Jupiter, Saturn, Uran i Neptun.

Prva erupcija vulkana van Zemlje

Prilikom približavanja Jupiterovom mjesecu Io svemirski brod svjedočio je prvoj erupciji vulkana ikada zabilježenoj na nekom svijetu van Zemlje. Posmatranje je pokazalo da i mjeseci, ne samo planeti, mogu biti geološki aktivni. Na jednoj od snimki divovski vulkan Loki Patera, najveći vulkan na Ioi procijenjene širine od 200 kilometara, izbacuje materijal u svemir.

Naučnici danas pretpostavljaju da Jupiterove prstenove od prašine djelimično obnavljaju vulkanske erupcije na ovom nestabilnom mjesecu. Zajedno, posmatranja Jupitera i njegovih mjeseca pokazala su da se radi o daleko dinamičnijem, složenijem i haotičnijem sistemu nego što se mislilo, a udaljene tačke na nebu pretvorila su u stvarne svjetove — mjesta za istraživanje, kartiranje i, eventualno, posjetu. Ove sedmice kineska svemirska agencija najavila je, naime, slanje landera na Jupiterov mjesec Kalisto, što bi bila prva misija slijetanja u Jupiterov sistem.

Voyager 1, koji je međuzvjezdani prostor zvanično dostigao 2012. godine, nastavlja rad s ugašenom kamerom. Proučava radijacijsko okruženje svemira pomoću detektora magnetnog polja i plazme — posljednja dva od deset naučnih instrumenata koja još dobijaju energiju. Naučnici procjenjuju da će sonda u potpunosti ostati bez struje tokom tridesetih godina ovog vijeka.