Žuta groznica se vraća u područja gdje je bila iskorjenjena, naučnici upozoravaju na ulogu klimatskih promjena

Žuta groznica, bolest koja je do uvođenja vakcine 1937. godine harala gradovima širom Amerike, Evrope i Afrike, ponovo se pojavljuje u područjima koja je decenijama nisu bilježila. Razlog je, prema naučnicima, sve veći uticaj klimatskih promjena na populacije komaraca koji prenose ovaj virus.

Bolest uzrokuje virus Orthoflavivirus flavi, poznatiji kao virus žute groznice. Inficirani pacijenti razvijaju groznicu, bolove u mišićima, glavobolju i povraćanje. Oko 15 posto slučajeva prelazi u teški oblik, pri čemu se kod pacijenata javlja žutica, krvarenje iz usta, očiju, nosa i želuca, te zatajenje organa. Procjenjuje se da od žute groznice godišnje umre između 31.000 i 82.000 ljudi, a smrtnost teških slučajeva iznosi između 25 i 50 posto.

Toplije vrijeme, aktivniji komarci

Do većine infekcija dolazi kada komarci ubodom preuzmu virus od zaraženih majmuna — poput majmuna urlača — a potom ubodu čovjeka. Vrsta Aedes aegypti glavni je prenosilac u urbanim sredinama, gdje velika gustoća stanovništva čini epidemije posebno opasnim. Iako postoji efikasna vakcina, broj slučajeva žute groznice raste u posljednje tri decenije, što je Svjetsku zdravstvenu organizaciju navelo da 2017. godine pokrene strategiju za eliminaciju epidemija do 2026.

Više temperature ubrzavaju metabolizam komaraca i čine ih sklonijim ubodima, objasnio je dr. Seth Judson, infektolog sa Univerziteta UCLA. Zagrijavanje, kako je naveo, skraćuje i takozvani ekstrinzični inkubacioni period — vrijeme potrebno da se virus replicira u zaraženom komarcu i prenese na sljedeću osobu.

Suše i krčenje šuma približavaju virus gradovima

Osim temperatura, ključnu ulogu igraju i promjene vremenskih obrazaca. Brazil je 2017. i 2018. godine zabilježio prvu urbanu epidemiju žute groznice nakon gotovo jednog vijeka, prije svega u gradovima Bijelo Horizonte i São Paulo. Prema jednoj studiji, uzrok je bila suša koja je šumske komarce i životinje poput marmozeta i majmuna urlača natjerala bliže gradovima u potrazi za vodom. Dehidrirani komarci u sušnim uslovima češće ubadaju tražeći tekućinu, objasnio je Jamie Caldwell, ekolog sa Univerziteta Princeton.

Kako je istakla dr. Joelle Ivy Rosser, istraživačica zaraznih bolesti na Univerzitetu Stanford, ekstremi u oba smjera — i izrazito vlažni i izrazito suhi periodi — mogu pogoršati prenošenje bolesti koje šire komarci.

Novi slučajevi na neočekivanim lokacijama

Dijelovi Afrike i Južne Amerike koji su se smatrali niskorizičnim već bilježe nove pojave žute groznice, pa su mape zahvaćenih područja morale biti ažurirane, navodi dr. Judson. On je u istraživanju objavljenom kao preprint, koje još nije prošlo recenziju, utvrdio da se žuta groznica ponovo pojavljuje u dijelu kolumbijskih Anda, gdje nije bila zabilježena od 1940. godine.

Naučnici posebnu pažnju posvećuju rubnim zonama gdje se gradska područja susreću sa šumom. Na tim mjestima rizik od prenosa virusa s majmuna na ljude putem komaraca raste zbog kombinacije klimatskih promjena i krčenja šuma. Gabriel Parra-Henao, biolog i savjetodavni član Svjetske zdravstvene organizacije, naveo je da širenje poljoprivrednih granica i zadiranje u šume u kojima žive komarci prenosioci rezultira time da je sve više ljudi izloženo njihovim ubodima.